1. Źródła prakseologii

Ćwiczenie 1. Podaj przykład konkretnej sytuacji życiowej, do której mogłoby się stosować podane przysłowie. Następnie uogólnij jego sens w formie zakazu lub nakazu, opisując swoimi słowami mądrość życiową, którą ono zawiera.

Przykład: „Kuj żelazo, póki gorące!” - Student uczy się do egzaminu i jest gotowy go zdawać, gdy dowiaduje się, że ma możliwość zgłosić się na drugi, późniejszy termin. Zastanawia się co zrobić, prosi o radę przyjaciela. Przyjaciel radzi zdawać od razu. Mówi: „Kuj żelazo, póki gorące, za tydzień zdążysz już zapomnieć część tego, czego już się nauczyłeś!”. Dyrektywa: „Nie zwlekaj z działaniem, jeśli okoliczności ci sprzyjają, bo mogą się zaraz zmienić na mniej korzystne!”

https://scouteu.s3.amazonaws.com/cards/images_vt/merged/kuj_zelazo_poki_gorace_0.jpg

Przysłowia:

1. Lepsze jest wrogiem dobrego!
2. Baba z wozu – koniom lżej!
3. Jak sobie pościelesz – tak się wyśpisz!
4. Lepiej z mądrym zgubić, niż z głupim znaleźć!
5. Gdzie drwa rąbią – tam wióry lecą!
6. Czego Jaś się nie nauczy, tego Jan nie będzie umiał!
7. Nie mów „hop!”, póki nie przeskoczysz!
8. Co masz zrobić jutro – zrób dziś!
9. Kto rano wstaje – temu Pan Bóg daje!
10. Dobrymi chęciami – piekło wybrukowane!
11. Gdzie kucharek sześć – tam nie ma co jeść!
12. Pańskie oko konia tuczy!
13. Gdzie dwóch się bije – tam trzeci korzysta!
14. Na pochyłe drzewo – wszystkie kozy skaczą!
15. Lepszy wróbel w garści niż gołąbek na dachu!

Podsumowanie:

Przysłowia i porzekadła nakazują (lub zakazują) pewnego typu działania, ze względu na spodziewane korzyści. Odnoszą się więc do wartości praktycznych , które są celem podejmowanych działań. Wartości te mogą być zrealizowane w określonych okolicznościach. Właśnie okoliczności te określa przysłowie – np. „żelazo” musi być „gorące”, aby łatwo je można było „kuć”.

Język przysłów jest metaforyczny i przez to odnosi się do całej klasy sytuacji: „kucie żelaza” może stosować się do zdawania egzaminu, ale równie dobrze do realizacji innych zadań, które wymagają natychmiastowego działania.

Niezależnie od poszczególnych wartości realizowanych w określonych okolicznościach – wszystkie przysłowia zakładają wartość nadrzędną, jaką jest skuteczność. Chcemy skutecznie „kuć żelazo”, skutecznie „przeskoczyć”, skutecznie „utuczyć konia” itp....

<aside> <img src="/icons/user-circle_gray.svg" alt="/icons/user-circle_gray.svg" width="40px" /> Prakseologia

Można określić zbiór przysłów jako ludową wiedzę o skutecznym działaniu. Pytanie – czy możliwa jest naukowa wiedza o skutecznym działaniu? Wiedza ta to prakseologia.

Pokrewne terminy: gramatyka czynu, logika czynu, teoria praktyczności działań, nauka o dobrej robocie (Kotarbiński).

Prakseologia stara się spożytkować wiedzę o sprawnym działaniu zawartą w różnych źródłach i ujednolicić w jeden system.

1. przysłowia, porzekadła, mądrości ludowe, „złote myśli” itp.

2. literatura dydaktyczna: np. bajki, lit. parenetyczna np. „Książę” Machiavellego itp.

3. doświadczenie praktyczne ludzi np. spisane w pamiętnikach, biografiach....

4. wątki prakseologiczne w teoriach filozoficznych, zwł. etycznych

5. historia ludzkich działań pod kątem ich skuteczności np. czemu zawdzięczał Hannibal

skuteczny przemarsz przez Alpy?

6. praktyka różnych dziedzin życia i ich „sposoby na skuteczność” np. w praktyce

medycznej.

7. teorie innych nauk , które także dotyczą skuteczności działań np. ekonomii

8. obserwacja ludzkich działań

</aside>

1. Historia prakseologii

Zręby teorii prakseologicznej – jeszcze XIX w. Jako naukę o sprawnym działaniu – zbudował T. Kotarbiński , pierwsza praca – „Szkice praktyczne” – 1913 r. Powstanie prakseologii – stymulowało nowe dziedziny nauk, które do dziś intensywnie się rozwijają: ogólną teorię systemów; teorię działań, teorię decyzji, teorię organizacji i teorię zarządzania....

Zadania prakseologii jako teorii działania – naukowa analiza działania, opis pod kątem skuteczności i sprawności oraz badanie warunków sprawności działania.

Teoria prakseologiczna w tym ujęciu składa się z trzech pięter, odpowiadających wymienionym działaniom: